مروج دامپروری

 .................................................................................

 بیماری تب برفکی

بیماری تب برفکی دراصطلاح انگلیسی، بیماری پا و دهان نامیده می شود. بعضی روستائیان، به آن بیماری طبقه یاتوکه و برخی دهان لهی و بعضاًکوتروم نیز می گویند.زمانی که بیماری وارد یک گله می شود ابتدا هیچ گونه علائمی نشان نمی دهد. دراین موقع عامل بیماری یا ویروس دربدن دامها فعالیت دارد و وارد خون می شود. این ویروس علاقه زیادی به سطح دهان و زبان و اطراف پستان و اطراف سم دارد و خودش را به این قسمت ها می رساند ودرآنجا مستقر می شود.بعد از 3 تا 7 روز دام دچار تب 41-40 درجه سانتی گراد می شود، ازدهان دام بزاق کشداری آویزان شده و چشمها قرمز و از آن اشک می ریزد. دام بزرگ (گاو و گاومیش)دراین زمان دچار تب و لرز و بی اشتهایی می شود. گوسفند و بز لنگش دارند. بعد از مدت کوتاهی تاول هایی برروی زبان، قسمت داخلی لب ها و قسمت

داخلی دهان دیده می شود. اگر به پستان سرایت کرده باشد، اطراف پستان نیز تاولهای آبداری دیده می شود. همچنین اطراف سم ودرناحیه اتصال سم به قلم پا ، تاول ها دیده می شود.دراثر دردوناراحتی، دام بی اشتها شده و از غذا خوردن امتناع می کند. گاوهای شیرده و گوسفندان داشتی درزمان شیر دوشی احساس ناراحتی می کنند و اجازه نمی دهند دوشش صورت گیرد.دراثر گرسنگی و غذا نخوردن دام لاغر، بیحال و کم شیر می شود. بعد از یکی دو روز تاول ها پاره شده و جای آنها زخم هایی نمایان می شود. دراین زمان دردو ناراحتی دام و عدم تمایل به غذاخوردن، بیشتر می شود.  

     عشایر با کوچ وجابجایی دام بیمار، آلودگی را درمناطق قشلاقی و ییلاقی گسترش می دهند. 

دامهای پرواری دراین زمان خسارت بیشتری دارند، زخمها درصورت عدم توجه عفونی و آلوده به میکروبها می شوند، بوی بدی از دهان، اطراف سم واطراف پستان دراثر آلودگی زخم به مشام می رسد.آلودگیها به ریه و قسمت های دافع بدن نفوذ می کند و بیماری شدت می یابد.یکی از موارد بیماری مرگ سریع دردامهای جوان مثل گوساله، بره و بزغاله است. زمانی که ویروس وارد خون می شود، به قلب ورگهای اطراف قلب می رود و دام را سریعاً تلف می کند.این نوع بیماری قلبی بخاطر شدت آن بدترین نوع بیماری است، بعضی از دامداران زمانی که بیماری درگله بصورت پنهان و یا آشکار وجود دارد اقدام به واکسیناسیون گله می کنند، بخصوص زمانی که درگله تب وجود دارد، این امر سبب افزایش شدت بیماری می شود وهمه گله آلوده می شوند و اشتباها مشکل را از واکسن می بینند. یکی از علائم دیگر بیماری، سقط جنین دردامها ی آبستن است.بعضی دامها، جنین را درهمان روزهای اول سقط می کنند، برخی درشکم می میرد، گندیده شده و بعد از مدتی متعفن می شود، درنتیجه دام سقط می کند. ممکن است دام دراثر عفونت نازا شود

2-      عواملی که سبب بوجود آمدن بیماری می شوند:

بیماری تب برفکی حدود 500 سال قبل شناخته شده است. این بیماری بتدریج دراثر حمل و نقل دام زنده و توسعه دامپروری از کشوری به کشور دیگر گسترش یافته است.عامل بیماری توسط باد، انسان ، کفش، لباس ،حیوانات وحشی، گوشت یا استخوان، شیر وسایر تولیدات دامی منتشر می شود. 

پرواربندان ودلالان با خرید دامهایی از مناطق آلوده، پس از چند روز نگهداری و رفع علائم ظاهری، آن را بفروش می رسانند.دراین زمان انتقال بیماری به گله های سالم به علت وجود مقدار زیادی ویروس دربدن دام بیشتر است. 

 ازعوامل دیگر ایجاد زمینه برای توسعه بیماری، رطوبت اصطبل و محل نگهداری گله است. رطوبت وآلودگی محیط نگهداری و عدم رعایت بهداشت ، زخمهایی دراطراف سم و اطراف پستان ایجاد می نمایند و سریعاً ویروس درآنجا مستقر می شود که ساده ترین راه آلودگی است .

 روستائیان و عشایر دراثر حرکت دادن دام درمسیرهای سنگلاخی و نامناسب، سبب زخم شدن سم گوسفند و بز می شوند. دراواخر زمستان واوائل بهار و اوائل پاییز دراثر بارندگی و رطوبت محل نگهداری دام، بیماری بیشتر مشاهده می شود

3-      روش تشخیص بیماری:

تشخیص بیماری تب برفکی درگله بسیار ضروری است، چراکه اگر دامدار سریعاً متوجه ابتلای دامها به بیماری بشود، با مراقبت وجداسازی دامهای آلوده سبب کاهش آلودگی درگله و کاهش خسارت وارده به دامها می شود. توجه روزمره دامدار به تک تک دامها بخصوص درگله های بزرگ، توجه به وضعیت راه رفتن دام، ریزش بزاق، ریزش اشک، دل زدن دام دراثر تب و لرزش، بازدیداطراف پستان دردامهای شیرده و نحوه حرکت دام درموقع شیردوشی مناسب ترین روش تشخیص بیماری می باشد.درچراگاهها به فعالیت وغذاخوردن دامها بخصوص درزمان حرکت، لنگش وعقب ماندگی دام از گله توجه کنید، بعضی مواقع تشخیص این بیماری با بیماری های دیگر مثل طاعون گاوی، گندیدگی سم، زخمهای دهان دراثر قارچها و میکروب های دیگر وبرخی بیماری های مشابه اشتباه می شود. به محض مشاهده آثار بیماری به دامپزشک ، جهت تشخیص بیماری مراجعه کنید.

 به محض مشاهده آثار بیماری، بایستی به دامپزشک مراجعه تا نوع بیماری مشخص گردد

  4-      خسارات اقتصادی ناشی از بیماری تب برفکی:

بیمار تب برفکی از مهمترین بیماری های دامی است که هر ساله درنقاط مختلف ایران شیوع می یابد. گاهی با گستردگی کم و گاهی همه گیر و درکلیه استانها خسارات زیادی به اقتصاد دامپروری وارد می کند. دریک گله خسارات وارده به شرح زیر  می باشد:

1-      کاهش تولید گوشت درپرواربندی ها به میزان 16 تا 25 درصد

2-      کاهش تولید شیر درصنعت تولید شیر به میزان 50 درصد

3-      سقط جنین دردامهای آبستن به میزان 25 درصد

4-      تلفات دردام های جوان(گوساله ، بز و بزغاله)به میزان 2 تا 5/5 درصد.این خسارات رااگر دریک گله به ريال تبدیل کنیم چنین می شود.       

       بیماری تب برفکی خسارات زیادی به اقتصاد، دامپروری وارد می کند.  

           1-      خسارات وارده به تولیدات گوشت:

دریک گاوداری پرواری 50 راسی درصورتی که برای هرراس 150 کیلو گوشت درنظر بگیریم ، معادل 7500 کیلو گوشت بایستی داشته باشد. زمانی که بیماری وارد می شود و حداقل 16 درصد خسارت داشته باشد، میزان تلفات به شرح زیر خواهد بود:

کیلو گوشت میزان خسارت          200/1=100÷16×7500ريال

خسارت وارده                       000/000/84=000/70×1200دریک گوسفند داری پرواری 200 راسی با تولید گوشت 25 کیلو، بایستی 5000 کیلو گوشت داشته باشد، با 16 درصد خسارت دراثر بیماری میزان تلفات چنین می شود.

کیلو گوشت از دست رفته               800=100÷16 ×5000 ريال ضررکردبیماری                        000/000/56=000/70 ×800

2-      خسارت وارده به تولید کنندگان شیر:

اگر شیردهی روزانه هرگاو شیری را بطور متوسط 10 لیتر درروز حساب کنیم، دریک گاوداری 20 راسی، با 50 درصد کاهش شیر، هرکیلو3200 ریال میزان خسارت چنین می شود:

تولید روزانه                           300=10×30

 کاهش روزانه                          150=50÷100 ×300

ریال ضرر روزانه                     000/480=3200 ×150

دوره این بیماری حداقل 15 روز است وتا رسیدن دام به وضعیت اولیه، حدود 45 روز طول می کشد.

 دراین صورت :ریال                                   000/600/21=000/480 ×45 خسارت وارده درگاوداری شیری 30 راسی است

3-      خسارت دراثر تلفات دامهای جوان:

دریک گله 30 راسی، حداقل یک تا دو گوساله جوان به ارزش 000/000/2 ریال و بستگی به سن گوساله بعضاً تا 000/000/5 ریال تلف می شود.

4-      زیان بیماری دراثر سقط جنین:

دریک گله 30 راسی گاوشیری، معمولاً 15 راس دام آبستن وجود دارد. دراثر نفوذ بیماری به گله حدوداً 4 راس سقط جنین خواهد کرد. گوساله سقط شده را حدوداً به ارزش 000/000/2 ریال قیمت می کنند، یعنی حدود000/000/8 (هشت میلیون ریال)ضرر از دست دادن تولید گوساله می باشد. با توجه ودقت بیشتر به موارد فوق ، اگر این خسارت را دریک روستا ویا یک شهرستان و استان ومجموعاً درسطح مملکت بررسی کنیم به میلیاردها ریال می رسد.  

5-      درمان بیماری تب برفکی:

عامل بیماری تب برفکی ویروس است و هیچگونه دارویی برآن موثر نیست. اما زمانی که بیماری درگله وجود داردباآثار وعلائمی که مشاهده می شود برای جلوگیری درپیشرفت ضایعات و بیماری و تولید آلودگی های دیگر، بایستی دامپزشک را مطلع نمود.از اقدامات اولیه دامداران، شستشوی زخمها با سرکه و مواد ترشی زا است. بعضی دهان را با جوش شیرین شستشو می دهند که البته مناسب تر است، چرا که جوش شیرین زخمها را نرم واز ضربه زدن ترشیجات جلوگیری  می کند. بعلاوه دراثر افزایش PH محیط دهان سبب کشته شدن ویروس ها می شود.پاها را نیز می توان با کات کبود ومواد ضدعفونی کننده شستشو داد.درمان های جانبی توسط دامپزشک وبخصوص با جداسازی دامهای بیمار صورت می گیرد.

6-      راههای پیشگیری ازبیماری تب برفکی:

بیماری تب برفکی از بیماری های فوق العاده مسری واگیرداراست ودرکشورهای مختلف به روش هایی باآن مبارزه می شود.بطوری که دربعضی از کشورها توانسته اند این بیماری را بطورکلی ریشه کن کنند و برخی آن را کنترل کرده ویا درحال ریشه کنی هستند. دراغلب کشورهای اروپایی، استرالیا و آمریکای شمالی بیماری وجود ندارد. درآسیا و برخی کشورهای آفریقایی این بیماری به صورت بومی وجود دارد وهرساله درنقاطی شیوع می یابد. درحال حاضر کنترل بیماری درایران بوسیله واکسیناسیون وقرنطینه صورت می گیرد. واکسن تب برفکی بایستی به فاصله هر 4 تا 6 ماه یکبار به کلیه دامها تزریق شود، درپرواربندیها درهر دوره پرواری حداقل یک نوبت واکسن بایستی تزریق شود.گوساله های شیری اگر از مادران واکسن خورده باشند، تا سن 4 ماهگی درصورتی که آغوز گاو را خورده باشند درمقابل بیماری ایمن هستند و بایستی درسن 4 ماهگی واکسینه شوند و مجدداً درسن 8 ماهگی تکرارشود.

 واکسن تب برفکی باید به فاصله هر 4 تا 6 ماه یکبار به کلیه دامها تزریق شود. 

درواکسیناسیون عمومی کلیه زوج سم های موجود درمنطقه واکسینه می شوند. عشایر وروستائیان قبل از کوچ و خروج ووارد شدن به اصطبل ومحل جدید، بایستی یک ماه قبل دامهای خودرا واکسینه نمایند.یکی از مواردی که بایستی دامداران مطلع باشند، آن است که بیماری تب برفکی دراثر چند گونه ویروس مختلف بوجود می آید. ممکن است واکسنی که مصرف کرده اند دریک همه گیری از نوع ویروس شایع شده نباشد، بنابراین دراین مورد قبلاً بایستی نمونه های دام بیمار توسط دامپزشکی درمنطقه نمونه گیری وتشخیص داده شود، تا اگر احیاناً واکسن دیگری مورد نیاز باشد، توسط دامپزشک تهیه گردد.قرنطینه ورعایت بهداشت یکی از راههای پیشگیری ازبیماری است. دامداران بایستی از رفت و آمد افرادمتفرقه به دامداری جلوگیری کنند.اطراف دامداری را با آهک خشک ضد عفونی کنند، درحوضچه درب ورودی آب آهک یا مواد ضدعفونی بریزند. اصطبل ها و محل نگهداری دام را با مواد ضدعفونی، پس از جمع آوری کود، ضدعفونی کنند. لباس مخصوص و چکمه کار بخصوصی، داخل دامداری برای هرکارگر و یا افرادی که وارد می شوند، داشته باشند وافراد ملزم به تعویض لباس، ضدعفونی و شستشوی آنها باشند.خرید علوفه از محل هایی مطمئن وغیرآلوده صورت گیرد. یکی از موارد مهمی که بایستی حتماً رعایت شود، خرید دام جدید است. دام جدید را بایستی با گواهی بهداشتی دامپزشکی و ازمحل های شناخته شده و غیرآلوده خریداری کرد. دام خریداری شده قبل از ورود به اصطبل چند روز بطور جداگانه درمحلی مناسب نگهداری شود و اقدامات لازم توسط دامپزشکی انجام گیرد تا مطمئن شوید دام سالم است. اینگونه دامها بایستی حداقل یکماه وحداکثر 4 ماه قبل واکسن زده باشند.       

                  قرنطینه و رعایت بهداشت یکی از راههای پیشگیری از بیماری است.

  ازموارد دیگری که روستائیان ، پرواربندان و عشایر بایستی رعایت کنند این است که، کسانی که چندین گله دام درنزدیکی هم دارند، بخصوص روستائیان و پرواربندان، درزمینه واکسیناسیون بایستی همگی با هم ودریک زمان، حداکثر فاصله 3 تا 5 روز دامها را واکسینه کنند و همزمان شروع به پرواربندی کنند، تا ازجابجایی دام در
زمان های مختلف جلوگیری شود. رعایت بهداشت و اقدامات بهداشتی مثل سمپاشی و ضدعفونی کلیه دامداری ها وگله ها از مهمترین کارهایی است که باید انجام گیرد. 

خلاصه مطالب 

1. بیماری تب برفکی ، یک بیماری ویروسی فوق العاده مسری است که دامهایی مثل گاو، گوساله، گاومیش، گوسفند، بز و بزغاله و بعضی حیوانات وحشی مثل گراز، آهو، بزکوهی و... به آن مبتلا می شوند.
2. نشانه های مهم بیماری تب برفکی، تب بالا، آویزان شدن بزاق دهان، ریزش اشک، تب و لرز وبی اشتهایی، لنگش درگوسفند و بزو سپس ایجاد تاول درزبان،داخل دهان واطراف سم دام می باشد.
3. از عوامل مهم انتشار بیماری می توان به خرید دامهای آلوده توسط سودجویان، رطوبت اصطبل و محل نگهداری گله اشاره کرد.
4. مهمترین روش تشخیص بیماری توجه روزمره دامدار به
    تک تک دامها، بخصوص گله های بزرگ می باشد.
5. درصورت تشخیص به موقع بیماری، با مراقبت وجداسازی دامهای آلوده ، میزان خسارت و آلودگی به دیگر دامها کاهش می یابد.
6. درصورت بروز بیماری درگله، برای جلوگیری ضایعات بیماری وتولید آلودگی، سریعاً با دامپزشک تماس بگیرید و سایر دامداران همجوار را نیز درجریان قراردهید.
7. خسارت اقتصادی ناشی از بیماری تب برفکی کاهش تولید گوشت، کاهش تولید شیر، سقط جنین دامهای آبستن و تلفات دامهای جوان می باشد.
8. جهت جلوگیری از بیماری تب برفکی علاوه برقرنطینه ورعایت موارد بهداشتی، دامها را باید واکسینه و مایه کوبی کنید.
9. مدت ایمنی دام درمقابل بیماری پس از واکسیناسیون 4 تا 6 ماه می باشد، دامهای داشتی سالانه دوبار ودامهای گوشتی هردوره پرواری یکبار باید مایه کوبی (واکسینه)شوند.

 با شناسایی دامهای آلوده وواکسینه کردن، دیگردامها از شیوع بیماری تب برفکی جلوگیری کنید

 پیشگیری بهترین راه درمان است.