مقدمه
امروزه با بيشتر شدن جمعيت، بسياري ازكشورها براي فراهم كردن گوشت لازم، كارواردات دام را انجام مي دهند . همين كار،باعث انتقال بسياري ازبيماري هاي خطرناك و واگير دام به كشورها مي شود.
دام هاي بيمار مي توانند عامل هاي بيماريزا به جاهاي مختلف ببرند. به علاوه مي توانند انگل هاي خارجي و يا داخلي را به همراه خود به كشورهاي ديگر منتقل كنند. به همين دليل، لازم است قبل از ورود دام زنده به كشور و قبل از نقل و انتقال دام ازاستاني به استان ديگر، جاهايي را درنوار مرزي براي نگهداري دام زنده درنظر گرفت .
دام ها مدتي دراين مكانها نگهداري مي شوند تا ازسلامت آنها اطمينان پيدا كنيم. همچنين دامداران عزيز مي توانند درقسمتي ازدامداري خود، مكاني را براي نگهداري و كنترل دام هاي تازه وارد بنا كنند. به اين كار، قرنطينه كردن يا جداسازي دام ها مي گويند.
ساختمان قرنطينه
محل قرنطينه دامي يا همان ايستگاه دام، بايد گنجايش تعداد دام خريداري شده درهر نوبت را داشته باشد.همچنين قرنطينه بايد درقسمتي از دامداري كه رفت و آمد بسيار كم است،ساخته شود. محل قرنطينه دام،ويژگي هايي دارد كه روستاييان عزيز ، هنگام ساختن آن بايد دقت كنند:
1- ساختمان قرنطينه بايد گنجايش تعداد دام خريداري شده درهر نوبت را داشته باشد.
2- درقسمتي از دامداري كه رفت وآمد بسيار كم است، ساخته شود.
3- هواكش داشته باشد و نور به اندازه كافي وارد آنجا بشود. به علاوه بايد ازورود جوندگان به داخل قرنطينه جلوگيري كرد.
جایگاه قرنطینه دام ها باید فضا و نور کافی داشته باشد
4- بهتر است ديوارها كاشي شده و كف آن بتوني باشد تا بتوان به راحتي آنجا را ضد عفوني كرد.
5- پنجره ها بايد توري ريز داشته باشند تا حشره ها واردمحل قرنطينه نشوند.
6- كف محل قرنطينه شيب مناسبي داشته باشد و به فاضلاب مناسبي هم برسد.
7- درداخل قرنطينه بايد محلي درنظر گرفته شود تا دام را براي انجام كارهايي مثل تزريق واكسن و يا كارهاي درماني به راحتي درآنجا نگه داشت.
ساختمان قرنطینه باید در محل رفت و آمد دامداری ساخته شود
كارهاي لازم به هنگام ورود دام به محل قرنطينه:
1- بايد همه دام ها هنگام ورود به قرنطينه ازنظر سالم بودن كنترل شوند.
2- بهتر است دام هاي خريداري شده دريك زمان همه با هم وارد ودريك زمان هم باهم خارج شوند.
3- تنها دام هايي را بايد خريداري كرد كه كارت تزريق واكسن داشته باشند.
4- براي مبارزه با انگل هاي خارجي مثل كنه ، جرب و غيره، قبل ازورود دام ها به قرنطينه، زير نظر دامپزشك يا كارشناس دامپروري بايد بدن دام ها سمپاشي شود. براي اين كار مي توان ازحمام ضد كنه هم استفاده كرد.
5- مدت زمان نگهداري دام ها درقرنطينه براي دام هاي غير بومي چهل و پنج روز و براي دامها بومي بيست ويك روز است.
6- واكسن هاي لازم به هنگام ورود به قرنطينه بايد به دام ها تزريق شوند:
●تزريق واكسن طاعون گاوي
●تزريق واكسن تب برفكي
●تزريق واكسن سياه زخم
●تزريق واكسن تب برفكي نوبت دوم
دام های موجود در قرنطینه باید به طور دقیق و به موقع واکسن زده شوند
7- بعد از خارج شدن دام ها ازقرنطينه بايد محل نگهداري دام ها را سمپاشي و ضد عفوني كرد.
8- وقتي بيماري هاي واگير درميان دام هاي قرنطينه شايع شود، بايد جداسازي دام هاي بيمار از دام هاي سالم به طور جدي انجام بشود. زماني كه خطر اقتصادي بيماري براي منطقه خيلي زياد باشد، با نظر دامپزشك منطقه، بهتر است كه كل گله را ازبين برد و يا به كشتارگاه فرستاد. اين كار درازبين بردن و يا جلوگيري از پخش شدن بيماري، اثرزيادي دارد.
قانون هاي اجرايي براي جابه جايي دام زنده و فرآورده هاي دامي
قانون هاي اجرايي براي حمل و نقل دام هاي زنده و فرآوري هاي دامي، به وسيله اداره هاي مختلفي به اجرا درمي آيند. اداره دامپزشكي با همكاري نيروهاي انتظامي و كاركنان اداره گمرك درمرزها براي ورود و خروج زميني، هوايي و يا دريايي دام از كشور و از استاني به استان ديگر به طور كامل اين قانون ها را اجرا مي كنند . براي اطلاع ازهمه اين قانون ها مي توانيد به سازمان دامپزشكي مراجعه كنيد.
همه واردكنندگان دام زنده و يا فرآورده هاي آن، بايد گواهينامه بهداشتي و كنترل كامل سلامت دام را از كشورهاي خارجي داشته باشند. علاوه بر اين ، وارد كنندگان ماده هاي خام غير خوراكي دامي نيز بايد گواهينامه ضد عفوني رسمي را از كشورهاي خارجي داشته باشند.
قانون هاي بهداشتي براي صادرات دام و طيور و فرآورده هاي آنها
دام و طيور صادراتي درمسير حمل و نقل تا رسيدن به مقصد، ممكن است دچار بيماري هاي مختلف واگير بشود. براي پيشگيري از اين خطرها و جلوگيري از انتقال بيماري هاي واگير از يك منطقه به منطقه ديگر، انجام دستورهاي بهداشتي زير ضروري است:
1- تمام حيوانات زنده براي صادرات لازم است كه جواز حمل از مركزهاي رسمي كشور را داشته باشند.به علاوه داراي كارت مشخصات باشند.
2- قبل از صادرات،دام ها بايد به وسيله دامپزشك معاينه شوند.
دام ها قبل از انتقال به محل های دیگر باید معاینه دقیق بشوند.
3- همه ماشين هاي حمل و نقل ، پيش از بارگيري بايد ضد عفوني و پاكسازي بشوند. همچنين وسيله هاي ايمني و جلوگيري از ورود حشره هاي مختلف را داشته باشند.
4- براي طول مدت سفر، بايد آب سالم و غذاي كافي براي دام ها به همراه داشت.
5- درطول مسير از تماس افراد مختلف و يا ارتباط باحيوانات ديگر بايد جلوگيري كرد.
6- درميان راه اگردام ها دچار بيماري واگير بشوند بايد تمام آنها را به محل اول خود برگردانند.
7- درمورد طيور بايد همه جوجه هاي وارداتي و يا تخم مرغ هاي نطفه دار، گواهي سلامت و پاك بودن از بيماري هاي واگير ارثي را داشته باشند.
8- خارج شدن دام ها ازقرنطينه، فقط با گواهي دامپزشك مربوط به اين كار، ممكن است.
دام ها را قبل از حمل به مکان دیگر ؛ سیراب کنید
9- ماشين هاي حمل و نقل ، پس ا زخالي كردن دام ها بايد به طور كامل تميز و ضد عفوني شوند تا براي حمل دام هاي بعدي آماده باشند.
در زمان انتقال ؛ بیشتر از ظرفیت کامیون ها ؛ دام سوار نکنید
10- خريد كلي و گروهي دام بايد زير نظر كارشناس هاي علوم دامپزشكي و دامپروري باشد.به اين ترتيب از خطر انتخاب نادرست و خريد دام هاي بيمار ، جلوگيري مي شود. اين كار،هم از نظراقتصادي مهم است و هم براي حفظ بهداشت دام ها و طيور كشور، اهميت بسيار زيادي دارد.
بيماري هاي مهم قرنطينه اي
بيماري هاي زيادي درجاهاي مختلف دنيا وجود دارندكه سلامت دام ها و طيور آن منطقه را به خطر مي اندازند. به علاوه باعث كشتار وضررهاي مالي فراواني مي شوند. برخي از اين بيماري ها به سرعت پخش مي شوند و همه گيري شديدي درزمان كوتاه به وجود مي آورند . درنتيجه، منطقه وسيعي را آلوده مي كنند. گاهي سرعت واگيري اين بيماري ها به اندازه اي است كه درفاصله چند روز بيماري به تمام شهرها و استان هاي اطراف سرايت مي كند.
براي پيشگيري ازچنين حادثه هاي خطرناكي بايد دام هاي تازه خريداري شده را قرنطينه كرد.دراين قسمت به مهمترين و خطرناك ترين بيماري هاي قرنطينه اي اشاره مي كنيم:
1- بيماري شاربن يا سياه زخم يا ستوك
بيماري شاربن يكي از بيماريهاي خطرناك و مشترك بين انسان و دام است. اين بيماري درگوسفند وبز مرگ ومير زيادي به همراه دارد. نشانه هاي اين بيماري مرگ ناگهاني، خون آمدن از دهان و بيني و ديگر مجراهاي بدن وباد كردن لاشه پس از مرگ است . به لاشه هاي مرده هرگز نبايد دست زد. بلكه بايد با دستكش، لاشه را درمحلي دورتر ازدامداري برد و درعمق يك متر يا دومتري دربين دو لايه آهك دفن كرد ويا آن را سوزاند
برای همه گوسفندان ؛ انجام واکسیناسیون بر علیه بیماری شاربن لازم است
براي جلوگيري از تلفات و خسارت هاي اين بيماري، لازم است واكسن شاربن را سالي يك باربه دام تزريق كرد. به اين ترتيب، دام ها درمقابل بيماري مقاومت پيدا مي كنند.نام محلي بيماري شاربن،ستوك است
ترشح شدید بزاق و زخم های ناحیه پوزه و دهان ؛ از علایم مهم بیماری تب برفی است
2- بيماري تب برفكي يا طبقه
بيماري تب برفكي ، يك بيماري ويروسي با همه گيري بسيار زياد و حدود صد درصد است. ميزان مرگ و مير دردام هاي بالغ دودرصد و درگوساله ها بيشتر از بيست درصد است. انتقال ازراه خوراكي ويا تنفسي صورت مي گيرد. ويروس تب برفكي به وسيله باد تا هفتاد كيلومتر مي تواند انتقال پيدا كند.
نشانه هاي بيماري درگاو، شامل تب، كم شدن توليد، بي اشتهايي، ورم كردن دردناك دهان همراه با به وجود آمدن تاول است. درگوسفند و بز، نشانه هاي بيماري نسبت به گاو كمتر است و بيشتر تاول ها و زخم ها درقسمت سم ديده مي شوند. نام محلي بيماري تب برفكي، طبقه است.
تزریق واکسن آبله ؛ دام ها را یک سال در برابر این بیماری ؛ ایمن میکند
3- بيماري طاعون گاوي
طاعون گاوي پرخطرترين بيماري گاوي است كه سعي شده ريشه كن شود. تمام نشخواركنندگان ممكن است به اين بيماري دچار شوند. ولي گاو دربرابر اين بيماري حساس تر است . جابه جايي عامل اين بيماري فقط به وسيله دام هاي مبتلا صورت مي گيرد. انتقال بيماري ازدام بيمار به دام سالم دراثرتماس و به خصوص از راه تنفس انجام مي شود. بيماري با تب شديد ، بي اشتهايي، كم شدن توليد، ريزش اشك و اسهال خوني همراه است.
براي كنترل طاعون، قرنطينه و به وجود آوردن كمربند ايمني لازم است. يعني اگر ممكن است كه بيماري از كشور افغانستان وارد بشود، بايد به همه دام هاي منطقه خراسان و سيستان و بلوچستان واكسن تزريق بشود.
4- بيماري تب كنگو يا تب خونريزي دهنده
بيماري تب خونريزي دهنده ، بيماري ويروسي مشترك بين انسان و حيوان است . عامل اين بيماري بسياري ازحيوانات و به خصوص انسان را مبتلا مي كند.
درميان جانوران، نوزاد موش و انسان، نشانه هاي شديد بيماري را ازخود نشان مي دهد. ولي پرندگان در برابر اين بيماري مقاوم هستند. كنه ها، مهم ترين عامل انتقال بيماري ازدامي به دام ديگر و يا از دام به انسان هستند.
اين بيماري درافرادي كه به نوعي با دام درتماس هستند، ديده مي شود. نشانه هاي بيماري درانسان، سردرد،تب ناگهاني ، درد درناحيه گردن و كمر، دل درد و اسهال خوني، برافروختگي صورت و ورم كردن اطراف حدقه چشم است .
بهترين راه مبارزه با بيماري ازبين بردن كنه هاي دام ها قبل از فرستادن آنها به كشتارگاه است . انجام سمپاشي دردامداري نيز راهي براي مبارزه با كنه ها است.
5- بيماري آبله
بيماري آبله درحيوانات مختلف مانندگاو، گوسفند، بز،شتر و اسب ديده مي شود. بيماري آبله درگوسفند و بز شديد تر است. انتقال عامل اين بيماري از را ه تماس دام ها با هم، تنفس درهواي آلوده به ويروس آبله و مگس هاي گزنده انجام مي شود. بيماري دربره ها و بزغاله ها شديدتر ديده مي شود.
دردام هاي بالغ، نشانه هاي بيماري خيلي شديد نيست، تزريق واكسن اين بيماري به دام ها باعث مي شود كه يك سال، دام ها ايمني پيدا كنند
برای مداوای دام ها از دامپزشک کمک بگیرید
خلاصه مطلب
- محل قرنطينه دام بايد گنجايش نگهداري دام ها را داشته باشند. به علاوه درقسمتي ازدامداري ساخته شود كه رفت و آمد كمتر است.
- واردكنندگان دام زنده و يا فرآورده هاي آن بايد گواهينامه بهداشتي و كنترل كامل سلامت دام را ازكشور هاي خارجي داشته باشند.
- مدت زمان نگهداري دام هاي غيربومي درقرنطينه چهل و پنج روز و براي دام هاي بومي بيست و يك است.
- اگر درميان دام هاي قرنطينه شده بيماري واگير شايع شد، بايد آنها را به صورت جداگانه نگهداري كرد.
- گواهي بهداشت دام بايد به فاصله يك تا دو روز مانده به حمل دام ها داده شود. همچنين گواهي تزريق واكسن،سه تا چهار هفته قبل ا زتاريخ حمل دام ها داده مي شود.
- از مهم ترين بيماري هاي قرنطينه اي، شاربن يا سياه زخم، تب برفكي يا طبقه، طاعون گاوي، تب خونريزي دهنده و آبله هستند.
چند نكته مفيد
●مدت نگهداري دام هاي غيربومي درقرنطينه 45 روز است.
●محل قرنطينه بايد گنجايش نگهداري دام ها را داشته باشد.
●مهمترين بيماريهاي قرنطينه اي سياه زخم،تب برفكي،طاعون گاوي،آبله و تب خونريزي دهنده هستند.
●گواهي بهداشت سلامتي بايد به فاصله يك تا دو روز مانده به حمل دام ها داده شود.
●گواهي تزريق واكسن،سه تا چهار هفته قبل از حمل دام ها داده مي شود .
●درصورت بروز بيماري واگير ، دام هاي موجود درقرنطينه بايد جداگانه نگهداري شوند.
● واردكنندگان دام زنده بايد گواهينامه بهداشتي و كنترل سلامت دام راازكشورهاي خارجي داشته باشند.
●قبل از صادرات، دام ها بايد به وسيله دامپزشك معاينه شوند.
●دام ها راقبل از حمل به مكان ديگر ،خوب سيراب كنيد.
●پس از خالي كردن دامها،ماشين ها را به طور كامل تميز و ضد عفوني كنيد.
